Blog Diederik van Leeuwen RIConline mei 2025
In de zoektocht naar hogere volwassenheid in innovatiemanagement speelt de missie van een organisatie een belangrijke rol.
Een heldere, gedragen en eigentijdse missieverklaring waarin innovatie een volwaardige plek krijgt vormt de basis voor richting, toetsing én inspiratie binnen elk van de vijf pijlers van het door ons gehanteerde innovatiemanagement maturity model: leiderschap, cultuur, sociaal beleid, uitvoering en sturing.
In een eigentijdse missieverklaring mag een relatie met innovatie niet ontbreken. Het is daarom logisch dat deze voor de voltooiing met het topmanagement en de innovatieraad wordt afgestemd. De verklaring moet na vaststelling regelmatig worden herzien, in overeenstemming met het tempo van veranderingen in de context waarbinnen de organisatie opereert. Bij voorkeur minimaal een keer per jaar bij het uitwerken van het jaarplan voor mogelijke veranderingen.
Leiderschap: koersvast en toekomstgericht
Een missie is meer dan alleen een alinea op het intranet. Het is de belichaming van het bestaansrecht – het ‘waarom’ van de organisatie. Leiderschap begint bij het expliciet maken van dat ‘waarom’. Door de missie af te stemmen op lange termijn impact en maatschappelijke opgaven, ontstaat een leidraad die richting geeft aan keuzes, ook in een veranderlijke context.
Cultuur: van tekst naar drijfveer
Een gedeelde missie beïnvloedt de cultuur. Medewerkers willen zich herkennen in het hogere doel van hun werk. Zeker binnen de overheid, waar maatschappelijke betrokkenheid vaak de intrinsieke motor is, werkt een duidelijke missie motiverend. Dit vraagt om actieve communicatie. Hang de missie niet alleen op de muur, maar zorg dat hij leeft in werkoverleggen, onboarding programma’s en als kapstok bij plannen.
Sociale ontwikkeling: medewerkers als dragers van innovatie
Een sterke missie moet niet alleen richting geven aan wat we doen, maar ook hoe we met elkaar werken. Dat betekent aandacht voor het creëren van een moderne, inclusieve en inspirerende werkomgeving waarin medewerkers zich kunnen ontwikkelen, veilig voelen en worden gefaciliteerd om hun talenten in te zetten voor innovatie. Denk aan flexibele werkvormen, ruimte voor leren en experimenteren, en leiderschap dat vertrouwen geeft in plaats van controle uitoefent. Innovatie begint immers bij mensen – en mensen floreren in een omgeving die hen serieus neemt, ondersteunt en uitdaagt.
Uitvoering: het ‘hoe’ van het ‘waarom’
Innovatie vraagt om consistentie tussen missie en praktijk. De missieverklaring moet niet alleen ambities bevatten, maar ook leiden tot beleidskaders, ethische richtlijnen en randvoorwaarden voor uitvoering. Dat geldt voor innovatieprojecten net zo goed als voor reguliere processen. Transparantie, toetsbaarheid en bewijsvoering zijn essentieel – zeker in het publieke domein.
Sturing: objectieve toetssteen
De missie biedt houvast voor evaluatie en bijsturing. Is het beleid in lijn met het hogere doel? Worden beslissingen genomen in het publieke belang, of spelen andere overwegingen een te grote rol? Een goede missie helpt om keuzes objectief te beoordelen en voorkomt dat innovatie louter een managementhobby wordt. Het publiek belang staat immers voorop.
Missiegedreven innoveren
De term ‘missiegedreven innoveren’ wint terrein, maar wordt nog te vaak verward met een interne missie. In werkelijkheid gaat het om brede maatschappelijke vraagstukken – van klimaat en stikstof tot mobiliteit en zorg – waarbinnen overheidsorganisaties bijdragen leveren. De Rijksoverheid heeft 25 concrete missies benoemd binnen een viertal hoofdthema’s waarbij nadrukkelijk de samenwerking wordt gezocht met het bedrijfsleven, het onderwijs en de wetenschap. De 25 missies zijn de basis voor de Kennis- en Innovatieagenda’s (KIA’s) die de topsectoren voor elk maatschappelijk thema, sleuteltechnologieën en voor het maatschappelijk verdienvermogen van Nederland hebben gemaakt. De missie van een Rijksorganisatie zou hier logischerwijs direct of indirect aan verbonden moeten zijn.
Zelf aan de slag: vijf reflectieve vragen voor jouw organisatie
Door dit soort vragen periodiek te stellen, maak je de missie niet alleen leidend, maar ook levend – als fundament onder volwassen innovatiemanagement binnen de overheid.
Leiderschap – Is onze missieverklaring afgestemd op toekomstige maatschappelijke opgaven? En leeft deze binnen het leiderschapsteam?
Cultuur – Hoe zichtbaar en voelbaar is onze missie in de dagelijkse praktijk van teams en medewerkers?
Sociale ontwikkeling – In hoeverre bieden wij een werkomgeving die medewerkers inspireert, ondersteunt en ruimte geeft voor groei, samenwerking en innovatie?
Uitvoering – Wordt onze missie vertaald naar kaders voor ethisch handelen, innovatiebeleid en projectselectie?
Sturing – Gebruiken we de missie als objectieve toetssteen voor strategische keuzes en innovatiebesluiten?