How to sessie Leren van innovaties binnen de overheid?

Inleiders op het thema:

 Erik Kohlenberg

(UWV) is de ketenmanager van de Loonaangifteketen (LAK), een innovatie van twintig jaar geleden. Het is een wettelijk vastgelegd informatieketen tussen de Belastingdienst (BD), het CBS en UWV.

Werkgevers leveren gegevens (aangiften van loon en -premies) één keer aan de BD aan. Deze verstrekt het UWV, op basis van wettelijke taken, aan rond 800 afnemende organisaties. Waaronder het CBS, voor de statistieken. Erik noemt de keten ‘een goed bewaard geheim’. Want hoeveel burgers weten dat zoveel gegevens verzameld worden waardoor zij ze maar één keer aan hoeven te leveren?

Erik vertelt dat de beginfase best chaotisch was. “Drie grote organisaties gingen samenwerken en er waren cultuurverschillen in hoe we dat wilden doen”. Dit leidde tot opstartproblemen, die zelfs de media haalden. “Eind 2006 bleek dat het niet allemaal zo goed was gegaan – aangiftes moesten opnieuw en dat gaf leed” zegt Erik. Daarna zijn de mensen die aan de LAK werkten fysiek bij elkaar gezet om te zorgen dat het echt een samenwerking werd. Als er ingewikkelde releases zijn doen ze dit nog steeds: testtrajecten op één locatie. Sinds 2007 is er ook steeds een onafhankelijke coördinerende ketenmanager, aangesteld vanuit van de betrokken organisaties. Erik is de vijfde.

Gegevens uit de Basisregistratie Inkomen zijn altijd pas achteraf bekend, als iemand zijn inkomstenbelasting heeft ingevuld. Voor de toekomst kijkt de LAK onder andere ze meer actuele gegevens kunnen aanleveren. Daarnaast denkt hij dat de LAK meer taken kan oppakken: ”Ik denk dat er plekken zijn waar werkgevers, inhoudingsplichtigen, informatie op meerdere plekken moeten delen. Het zou mooi zijn als ze één plek hebben en we het daaruit kunnen verspreiden. Ben ik over in gesprek met het ministerie van SZW en Financiën zodat we meer kunnen ontzorgen bij de inhoudingsplichtigen”.

Innovatietip Erik: bij elkaar zijn dat bevordert de samenwerking!

Kristien Siemons (NFI) 

is Community Lead van Hansken, het digitaal forensisch platform dat enorme hoeveelheden in beslag genomen digitale data doorzoekbaar en analyseerbaar maakt.

Hansken begon als R&D-project van het Nederlands Forensisch Instituut. Het aantal digitale sporen werd groter en belangrijker in strafzaken en men wilde deze data beter beheren en inzetten in het onderzoeksproces. Rond 2012 is Hansken in Nederland in gebruik genomen. Dus gemaakt door de overheid, voor de overheid.

Kristien: “De software draait op de servers van alle opsporingsdiensten in Nederland, zoals de politie, de FIOD en alle bijzondere opsporingsdiensten zoals de Arbeidsinspectie, de NVWA en de ILT.” Iedere organisatie heeft zijn eigen platform, er staat niets online: digitaal sovereign dus. Kristien: “Het is veilig en het kan ongelooflijk veel aan. En het wordt continu doorontwikkeld omdat we te maken hebben met steeds nieuwe soorten sporen en applicaties die belangrijk zijn in strafzaken”.

Hansken is ook bijzonder omdat het is gelukt het op te schalen naar een internationale community. Rond 34 organisaties (politie, douane, financiële opsporingsdiensten) in 17 landen hebben intussen een Hansken-platform. Kristien: “Hiervandaan komt veel kennis die we bundelen. Dan zit er bijvoorbeeld in Spanje een team dat stukken ontwikkelt. Daarna wordt het in de community gedeeld en kan iedereen het gebruiken”. Hansken vindt contact tussen partners erg belangrijk en organiseert hier van alles voor. Kristien: “Toevallig is over twee weken ons jaarlijkse event. Dan komt iedereen samen. We leren elkaar kennen en mensen weten elkaar over alle grenzen heen op digital forensisch-gebied te vinden”.

Waarom heet het platform eigenlijk Hansken? “Leuke vraag!” zegt Kristien. Wat blijkt? Hansken was óók een olifant die de 17de eeuw leefde en cadeau werd gedaan aan stadhouder Frederik Hendrik. Ze werd bekend toen Rembrandt haar schetste. Hansken deed een tour rond circussen. Een van de trucjes die Hansken kon: het opsporen van boeven uit het publiek😊.

Innovatietip Kristien: leg contact, bouw vertrouwen op, deel kennis en zet door!

Martijn Ligthart

(ministerie IenW) is als programmamanager digitalisering betrokken geweest bij de Omgevingswet en het bijbehorend digitaal stelsel.

Doel: komen tot één samenhangende benadering voor de ontwikkeling en bescherming van de fysieke leefomgeving. Ondersteund door één digitaal stelsel zodat alle overheden digitaal kunnen uitwisselen en dat allemaal gestandaardiseerd. Martijn: “Het was een lange en hobbelige weg. Er moesten 26 wetten, meer dan 50 AMvB’s en 75 regelingen in één wet komen- eigenlijk gekkenwerk!” En ook nog rond de fysieke leefomgeving dat zeer breed is, van de boom in je achtertuin, via de A15, naar windmolens op zee en kernenergie. En omdat we als land kampen met ruimtegebrek is er een strijd om de ruimte. Ook er was politieke oppositie bij partijen die bang waren dat bouwen boven beschermen zou gaan. Het was dan ook een omvangrijk en lang traject dat niet van bovenaf te regelen was. Martijn: “Meer dan 800 autonome organisaties die allemaal hun eigen ICT-systemen hebben en allemaal moeten standaardiseren”. Hoe is dat aangepakt?  Vanuit de uitvoering en van onderop opbouwen. Met een ander financieel construct en alle organisaties als gelijkwaardige partners in uitvoering en implementatie. De investering lag rond 3,5 miljard in 16 jaar.

Goede monitorafspraken werpen na twee jaar omgevingswet vruchten af ziet Martijn: “We zien waar mensen op klikken. We zien welk bevoegd gezag wat doet. Dat geeft data en waarde”. Internationale aandacht is er voor het gebruik van geo-coördinaten als ‘satéprikker’ door alle wetten, plannen en vergunningen. Dan kun je ruimtegebruik integraal bekijken en zie je hoeveel regeldruk zich opstapelt op een locatie.

Een probleem waar men nu tegenaan lopen, is dat veel beleid en regelgeving nog niet met genoeg precisie is vastgelegd, waardoor het niet ‘machine leesbaar is’ en we de voordelen van digitalisering (AI) onvoldoende benutten. Martijn vindt dan ook dat we meer moeten investeren in digitaal vakmanschap - mensen moeten beleid, plannen, vergunningen en wetgeving anders- meer exact- opschrijven.

Tot slot- waarom is dit ’gekkenwerk’ toch succesvol geweest? Ten eerste: langdurige politieke steun van opeenvolgende kabinetten. Ten tweede: een bestuursakkoord met medeoverheden in 2015. Martijn: “Samenwerken tussen overheden is een van de moeilijkste dingen. We hebben nu alle overheden op elkaar aangesloten. Dat netwerk ligt er en dat kan je voor andere overheden benutten”.  

Innovatietip Martijn: De reflex is vaak: in je eentje ga je sneller en heb je makkelijker regie, maar samen kom je verder. 

En moedig voorwaarts!

Willem Scalongne

is als programmamanager InnovatieLab van de Kamer van Koophandel betrokken bij de Business Wallet. Dat is een digitale wallet waarmee ondernemers hun bedrijfsgegevens en bewijsstukken veilig, direct en uit de bron kunnen delen. Denk aan KVK-gegevens, vergunningen en diploma’s. KVK en EZK trekken samen het proces om de komst van de wallet te stimuleren en goed te laten landen in een ecosysteem in Nederland. Willem: “Wij zitten in een Europees consortium van meer dan 200 organisaties uit heel Europa en buiten Europa, die kijken hoe we dit van de grond krijgen. Dit is een ecosysteeminnovatie”. Willem geeft aan dat het idee ontstond uit wetgeving in Europa rond de Europese digitale identiteit (Digitale wallet voor personen). Idee daarvan was toe te werken naar een ‘nationale app’ voor op de smartphone. Dat werkt voor bedrijven niet goed (bedrijfsgebonden, niet persoonsgebonden). De Europese Commissie besloot om hier specifieke wetgeving voor te maken. Input daarvoor waren experimenten van KvK om aan te tonen dat het concept waardevol is.  Willem: “Voor de Kamer van Koophandel zelf is dit interessant omdat business wallets een volledig nieuw kanaal zijn om handelsregisterinformatie als bron te laten gebruiken voor veilig en verantwoord zakendoen- en dat is waar wij als KVK voor staan”.  Een aantal andere organisaties is inmiddels ook betrokken waaronder de Belastingdienst, RDW en de RVIG.    

Tot slot nog enkele tips:

• Samenwerken is leuk- doe het! Zorg dat je dat af en toe ook fysiek bij elkaar bent.
• Zet de community centraal. Zorg dat mensen erbij willen horen.
• Zorg voor persoonlijk contact en ontmoetingen- mensen innoveren ook tijdens de koffie, lunch of borrel.
• Doe regelmatig ‘botsproeven’- om te kijken waar zaken mislopen.
• Maak bij samenwerking hiërarchie en organisatie ondergeschikt aan het gezamenlijke doel.